SOF MONOPOLIYA VA BOZORNING PARETO SAMARADORLIGI

Abstract

Ushbu maqola iqtisodiy tizimlarda sof monopoliya va Pareto samaradorligi o‘rtasidagi murakkab munosabatlarni chuqur tahlil qiladi. Bozor tuzilmalari ichida monopoliya maxsus o‘rin egallab, narx shakllanishi, resurslar taqsimoti va iste’molchi farovonligi kabi jarayonlarga kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada sof monopoliya mohiyati, uning iqtisodiy oqibatlari, ishlab chiqarish darajasiga ta’siri, ijtimoiy yo‘qotishlar, davlat aralashuvining ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, Pareto samaradorligi konsepsiyasi, uning nazariy asoslari, bozor sharoitida amalga oshish mexanizmlari hamda monopolistik strukturalar ostida nega buzilishi batafsil tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida monopoliya sharoitida narx–miqdor muvozanati, iste’molchi va ishlab chiqaruvchi yutuqlari, farovonlik funksiyasi, bozor mexanizmining cheklanishi, ijtimoiy resurslarning noto‘g‘ri yo‘naltirilishi kabi omillar izchil ko‘rib chiqiladi. Maqolada nazariy modellar bilan birga real iqtisodiy misollar ham qo‘llanilib, monopoliya bozorida samaradorlikning pasayish sabablari va ularni yumshatish bo‘yicha usullar haqida xulosalar berilgan. Shu bilan birga, raqobatni rag‘batlantirish, davlat tomonidan tartibga solish, narx nazorati, tabiiy monopoliya sharoitida optimal siyosat yuritish kabi mexanizmlar ham ilmiy asosda tahlil etiladi. Natijada, sof monopoliya ostida Pareto samaradorligini ta’minlashning imkoni, shartlari va cheklovlari o‘rganilib, bozorning optimal ishlashi uchun zarur bo‘lgan iqtisodiy siyosat yo‘nalishlari haqida ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqiladi. Ushbu maqola iqtisodiy nazariya, bozor mexanizmi, raqobat siyosati va farovonlik iqtisodiyoti yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar, tadqiqotchilar hamda iqtisodiy siyosat bilan shug‘ullanuvchi mutaxassislar uchun foydali manba bo‘lib xizmat qiladi.